• Full Screen
  • Wide Screen
  • Narrow Screen
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
  • modules/mod_lv_enhanced_image_slider/images/H1/1.jpg
  • modules/mod_lv_enhanced_image_slider/images/H1/HNV.jpg
  • modules/mod_lv_enhanced_image_slider/images/H1/dhdk.jpg
  • modules/mod_lv_enhanced_image_slider/images/H1/hdnn.jpg

Vọng Phu Thạch

Email In PDF.

 

Thi ca không phải chỉ là tiếng nói, tư duy, cảm xúc của riêng cá nhân người thơ, mà còn phản ảnh tình hình lịch sử, thời đại, tâm lý dân chúng và xã hội. Sống trong một chế độ phong kiến quan liêu, quân chủ bất công của Trung Hoa thời Đường, vai trò của người phụ nữ bị lu mờ, thân phận của họ thảm thê, bị dồn ép vào bóng tối của cuộc đời, phải nhẫn nại chịu đựng đắng cay trăm bề, không còn biết ý nghĩa của hạnh phúc và gia đình. Người phụ nữ thời đó phải chấp nhận số phận hẩm hiu cho đến hết cuộc đời. Những tôn chỉ cho người phụ nữ phải triệt để thi hành là "tứ đức", "tam tòng", chỉ là cái cớ bất công để bó buộc người phụ nữ phải làm công bộc cho chồng và cả gia đình chồng. Họ đã được biến thành những công cụ "mua vui" , qua những hủ tục "năm thê bảy thiếp" . Đó là những bất hạnh của người phụ nữ đẹp phải chịu đựng, an phận qua cái hủ kiến vô lý "tạo vật đố hồng nhan" (trời ganh ghét má hồng). Những quan niệm hủ lậu "trọng nam khinh nữ", "Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử ", "văn dĩ tải đạo", "phụ nhân nan hóa" luôn luôn canh cánh và đè nặng tư tưởng và cách sống trong xã hội Trung Hoa. Nên những bài thơ đề cào vai trò phụ nữ trong xã hội Trung Quốc, hoặc tôn vinh cái vẻ đẹp và hạnh phúc của tình yêu trai gái nam nữ, thật là hiếm hoi trong khu rừng Đường Thi trùng trùng điệp điệp …, những nhà thơ Đường e rằng bị xã hội kết án là không mang tinh thần trượng phu, đi ngược lại những quan niệm đạo đức phong kiến và lễ giáo đã là gốc rễ in sâu trong tiềm thức họ ngàn đời. Tuy vậy cũng có những nhà thơ đã cách tân xã hội, đã mạnh dạn lên án tố cáo những bất công vô lý của giai cấp thống trị phong kiến như Đỗ Phủ, Bạch Cư Dị đi đầu, rồi đến các nhà thơ Lý Bạch, Lý Thân, Mạnh Giao, Đỗ Tuân Hạc, Vương Kiến v.v… đã đem lại vài luồng gió tươi mát đầy sinh khí để gây sự khởi sắc cho thơ ca tụng tình yêu và phụ nữ, như Lý Bạch và Bạch Cư Dị với Thái Liên Khúc, Tử Dạ Thu Ca, Trường Tương Tư, Trì Thượng , Trường Can Hành ...Và đặc biệt là cũng xuất hiện những bài thơ ca tụng những đức tính, phẩm cách, đạo đức, sự thủy chung, đoan chính của người phụ nữ như Du Tử Ngâm, Chức Phụ Từ, Liệt Nữ Tháo (Mạnh Giao), Tiết Phụ Ngâm (Trương Tịch) v.v.. Vọng Phu Thạch của Vương Kiến cũng là một bài thơ đã tạo nên những biểu tượng sâu sắc, nêu cao giá trị tinh thần cao quí của người phụ nữ thời xưa .Vương Kiến là thi sĩ đời Đường, sống một cuộc đời nghèo khó. Thi ca của ông thể hiện tính chất tiêu cực bộc lộ tình cảm cá nhân chua xót, vất vả không được may mắn trên đường đời, công danh, sự nghiệp. Ngoài những bài thơ phản ảnh sự thống khổ của tầng lớp dân chúng vì sưu cao thuế nặng, vì sự bóc lột áp bức của tầng lớp thống trị quan liêu, phong kiến, ông đã quan tâm đến nguyện vọng tha thiết yêu chuộng hòa bình của mọi người dân trong xã hội, khi mà chiến tranh đã cướp đi những người thân yêu quyến thuộc trong gia đình như chồng, con, anh em … Ông đã từng đến làm việc tại nhiều vùng biên cương xa xôi hiểm trở, và đã thông cảm với những nỗi niềm lo lắng, những cảm xúc riêng tư của các binh sĩ, phải xa gia đình vợ con . Nhiều bài thơ của ông đã miêu tả cảnh chiến trường hãi hùng, cảnh chia ly thê lương não nuột, và đặc biệt ông đã sáng tác những bài thơ đề cao vai trò của phụ nữ, và nói lên những bất công thiệt thòi, những nỗi buồn đau, mất mát, chia ly, tan vỡ của người phụ nữ trong gia đình cũng như ngoài xã hội, điển hình là bài thơ Tân Giá Nương, Vọng Phu Thạch, qua bút pháp giản dị, sáng sủa, không khuôn sáo, nhưng ý tưởng sâu sắc tinh tế, có sức thuyết phục, làm rung động lòng người.Vọng Phu Thạch tức là Đá Trông Chồng. Chuyện xưa kể rằng ở thành phố Vũ Xương, tỉnh Hồ bắc Trung Quốc, một người vợ có chồng đi xa lâu ngày không về . Hàng ngày nàng vẫn ra bến sông ngong ngóng đợi chồng về . Người vợ kiên trinh vẫn giữ vững lòng chung thủy, vẫn chờ đợi, chờ hoài nhưng người chồng vẫn không bao giờ trở về, và nàng đã hóa thành đá, vẫn muôn đời chờ đợi chồng mặc cho gió mưa vần vũ trên đầu. Hòn đá đó được đặt tên là Vọng Phu Thạch, vẫn đứng sừng sững bên bờ sông Trường Giang, gần thành phố Vũ Xương. Bài thơ man mác trữ tình diễn tả tình cảnh chua xót đau lòng của người vợ đứng đợi chồng bên dòng sông mênh mang sóng nước bập bềnh trôi vô tận, giữ đất trời mênh mông tĩnh mịch, nhưng đôi mắt đăm chiêu của người vợ vẫn hướng mãi về phía chân trời mà người chồng đã một lần ra đi. Người vợ vẫn chờ đợi mãi, thách đố cả thời gian bao la, và không gian vô tận, nhưng người chỗng vẫn biền biệt ở một khung trời xa xăm nào đó, đến khi người vợ hóa thành đá xanh, đứng mãi ngàn năm, vẫn ngong ngóng đợi :

VPT-a 
                 (bản chữ Hán của Mai Tâm)

Vọng Phu Thạch

Vọng phu xứ
Giang du du
Hóa vi thạch
Bất hồi đầu
Sơn đầu nhật nhật phong hòa vũ
Hành nhân qui lai thạch ưng ngữ

Vương Kiến

Dịch nghĩa:
Ở nơi đứng trông chồng
Nước sông cuồn cuộn chảy
Hóa thành đá
Đầu không ngoảnh lại
Đỉnh núi ngày ngày đội gió mưa
Khi nào người (chồng) đi xa trở về thì đá mới nói .

Đá Chờ Chồng
1-
Nơi ngóng trông chồng, nước chảy mau
Đến khi hóa đá chẳng quay đầu
Mặc cho mưa gió quanh đầu núi
Chắc đợi chồng về mới nói sau
2-
Bên sông ngồi ngóng trông chồng
Trăm năm khắc khoải một lòng sắt son
Hóa thân thành đá mỏi mòn
Gió mưa vần vũ ... đầu không ngoảnh về
Phải chăng nàng giữ lời thề
Đến khi đá nói....lúc nghe chàng về !

Hải Đà phỏng dịch

Lưu Vũ Tích là nhà thơ Đường có tinh thần bất khuất, mang tư tưởng "hành hiệp trọng nghĩa" của hiệp sĩ, có thái độ xem thường, phản kháng những thói xấu xa, nhỏ nhen, đê tiện của bọn quan lại quyền quí. Ông đã công khai chỉ trích mỉa mai bọn đại thần nịnh bợ. Ông đã bị dèm pha, và mấy lần bị giáng chức đổi đi các tỉnh thật xa. Thi ca của ông bộc lộ những tình cảm tha thiết, đầy nhân bản, những gắn bó yêu thương, những phẩm chất tốt đẹp, đức hạnh, kiên trinh, đáng đề cao và quí trọng của người phụ nữ, điển hình là bài Vọng Phu Sơn, nhưng hòn núi trông chồng trong bài thơ của Lưu Vũ Tích nói về một địa danh ở huyện Dương Đồ , tỉnh An Huy .

VPTb                 (bản chữ Hán của Mai Tâm)

Vọng Phu Sơn

Chung nhật vọng phu, phu bất quy
Hóa vi cô thạch, khổ tương ti (tư)
Vọng lai dĩ thị kỷ thiên tải
Chỉ tự đương thời sơ vọng thì

Lưu Vũ Tích

Núi Trông Chồng

Đợi chồng đâu thấy…suốt ngày trông
Hóa đá cô liêu, cảm xót lòng
Vẫn mãi ngàn năm ngong ngóng đợi
Ban đầu thuở ấy vẫn chờ mong

Hải Đà phỏng dịch

Lý Bạch trong bài thơ Trường Can Hành, một khúc ca thời xưa, kể chuyện tình của đôi trai gái cùng sống ở xóm Trường Can, yêu nhau từ bé, cô gái lấy chồng năm mười bốn, phải xa chồng năm mười sáu, đã thổ lộ tâm tình nhung nhớ, có đoạn nhắc đến "Vọng Phu đài ", cũng có ý nói lên sự thương yêu chung thủy của nàng :"

Thập tứ vi quân phụ
Tu nhan vị thương khai
Đê đầu hướng ám bích
Thiên hoán bất nhất hồi
Thập ngũ thủy triển mi
Nguyện đồng trần dữ hôi
Trường tồn bão trụ tín
Khởi thượng vọng phu đài …“

(trích Trường Can Hành – Lý Bạch)


"…Lấy chồng năm mười bốn
Thơ ngây với thẹn thùng
Cúi gầm bên vách tối
Chẳng đáp lại một câu
Mười lăm em khôn lớn
Nguyện sống chẳng rời nhau
Ôm cột giữ lời nguyền
Vọng phu đài chẳng lên …"

Hải Đà (trích dịch)

Hình ảnh "hòn vọng phu" cũng đã được đem vào thi ca Việt Nam. Ở Lạng Sơn hay ở Bình Định miền Trung giữa cảnh núi non hùng vĩ, nổi bật giữa nền trời xanh, là Hòn Vọng Phu vươn mình lên cao, đó là khối đá hoa cương to lớn bên cạnh một hòn đá nhỏ bé hơn .
Thi sĩ Nguyễn Du của đất Thăng Long ngàn năm lịch sử , trong thi phẩm chữ Hán "Thanh Hiên Thi Tập" , cũng đã có bài thơ vịnh Vọng Phu Thạch, muốn nói về "đá trông chồng" , tức là đá Tô Thị vọng phu, ở tỉnh Lạng Sơn, Bắc Việt

Vọng Phu Thạch (Nguyễn Du)

Thạch da ? Nhân da ? Bỉ hà nhân ?
Độc lập sơn đầu thiên bách xuân
Vạn kiếp diểu vô vân vũ mộng (2)
Nhất trinh lưu đắc cổ kim thân
Lệ ngân bất tuyệt tam thu vũ (3)
Đài triện trường minh nhất đoạn văn (4)
Tứ vọng liên sơn Diếu vô tế (5)
Độc giao nhi nữ thiện di luân (6)

Nguyễn Du
(Thanh Hiên Thi Tập)

Theo chú giải của thi sĩ Quách Tấn (Tố Như Thi) như sau:

Dịch nghĩa đen:
Đá chăng ? Người chăng? Người là ai đó ?
Đứng một mình trên đầu núi hàng trăm nghìn xuân
Muôn kiếp không hề có giấc mộng mây mưa
Một chữ trinh giữ lại được tấm thân xưa và nay
Ngấn lệ không ngới giọt mưa ba thu
Chữ rêu ghi mãi lời văn một đoạn
Nhìn bốn phía núi liền nhau mênh mông không dứt
Riêng để một mình kẻ nhi nữ giữ vững đạo luân thường1- Vọng Phu Thạch = Đá Vọng Phu , Ở Việt Nam có Đá Vọng Phu tại Lạng Sơn và Bình Định . Bên Trung Hoa có ở tỉnh Vũ Xương. Nguyễn Du chưa vào đến Bình Định . Bài Vọng Phu Thạch không chép vào Bắc Hành Tạp Lục mà chép vào Thanh Hiên Thi Tập . Như vậy chúng ta có thể quyết đoán rằng bài nầy vịnh Vọng Phu Thạch ở tỉnh Lạng Sơn .
2- Vân vũ mộng = mộng mây mưa, mộng ái ân . Vua Tương Vương nước Sở đi chơi ở quán Cao Đường nằm mộng thấy giai nhân đến cùng chung gối . Vua phán hỏi, giai nhân đáp: thiếp là Thần Nữ núi Vu Sơn, sớm làm mây, tối làm mưa chốn Dương Đài .
3- Tam thu vũ = mưa trong ba tháng thu , ngụ ý là Tương Tư
"Nhất nhật bất kiến như tam thu hề" (cổ thi)
"Ba Thu dọn lại một ngày dài ghê" (Kiều)
4-Đài triện : ngấn rêu trông hình chữ triện
5-Diếu = xa xôi, tức chữ Diêu đọc theo thanh sắc
6-Di luân = Di là Thiên đạo, Luân là nhân văn = luân thường đạo nghĩa
(trích Tố Như Thi, bản dịch Quách Tấn)
Núi Trông Chồng
(theo bài Vọng Phu Thạch của Nguyễn Du)

Đá hay người chẳng biết là ai ?
Đỉnh núi ngàn xuân đứng miệt mài
Bỏ mộng mây mưa từ vạn kiếp
Giữ thân trinh tiết đến muôn đời
Ba thu mưa lệ hoài không dứt
Một áng văn rêu mãi tuyệt vời
Núi biếc mênh mông trùng điệp điệp
Luân Thường phận gái gánh trên vai

Hải Đà phỏng dịch

Bài thơ của Nguyễn Du đã diễn tả được cái cảnh chờ chồng của người thiếu phụ, nhưng cũng đồng thời ca tụng cái đức tính trinh tiết một dạ một lòng của người đàn bà xa chồng … Thi sĩ Quách Tấn là một người có tâm hồn cao rộng, tư tưởng thâm thúy và sâu sắc, cũng trong một bài thơ Đá Vọng Phu của Ông đã có câu :
"Lụy nhớ mưa ngàn tuôn nượp nượp
Tóc thề mây núi bạc phơ phơ"
nói lên cái nỗi sầu bi thảm của người thiếu phụ trông chồng mòn mỏi, bấp chấp cả không gian và thời gian của vũ trụ mênh mông nghìn trùng .. Mặc cho gió táp mưa sa, mặc cho nắng quái mưa dầm, khói sương mù mịt, mây phủ trên đỉnh non cao vời vợi .. nhưng tình chung thủy và lòng tiết trinh của người đàn bà vẫn muôn đời bất biến …Thi sĩ Thái Thuận, biệt hiệu Lữ Đường sống vào đời nhà Lê, đã được nhiều người ca ngợi là thơ Ông không kém gì thơ Đường và thơ Tống. Nhà thơ Quách Tấn là người đã có công bỏ ra nhiều năm dịch và giới thiệu tác phẩm Lữ Đường Thi của thi sĩ Thái Thuận . Trong tập Lữ Đường Thi do thi sĩ Quách Tấn tuyển dịch (NXBVH) có bài thơ Vọng Phu Sơn :

Hóa thạch sơn đầu kỷ tịch huân
Thương tâm vô lộ cánh phùng quân
Thiên nhai mục đoạn niên niên nguyệt
Giang thượng hồn tiêu mộ mộ vân
Thanh lệ nhất ban hoa lộ trích
Ly tình vạn chủng thảo yên phân
Tương Phi* nhược thức tương tư khổ
Bất tích ai huyền ký dữ văn

Vọng Phu Sơn (Thái Thuận)

Dịch nghĩa:
Đầu non đã hóa đá bao nhiêu sáng tối rồi
Đau lòng không có đường gặp lại chàng lần thứ hai
Năm năm mỏi mắt nhìn bóng trăng cuối trời
Chiều chiều hồn tan theo những đám mây trên sông
Móc đọng trong hoa nhỏ từng hàng lệ trong trẻo
Khói vương trên cỏ nảy nở vạn mối tình biệt ly
Nàng Tương Phi nếu biết được nỗi khổ của kẻ tương tư
Chớ tiếc giây đàn não nuột, xin gửi đến cùng nghe*Ghi chú: Tương Phi = nàng Phi ở sông Tương. Vua Thuấn băng hà, hai bà vợ là Nga Hoàng và Nữ Anh khóc ở sông Tương . Nước mắt lẫn huyết rơi vào thân trúc hóa thành những chấm đen . Cổ nhân gọi trúc ấy là Ban ban trúc, và gọi hai bà là Tương Phi . (trích "Lữ Đường Thi" - Quách Tấn tuyển dịch)

Hóa đá non cao chất tháng ngày
Gặp chàng biết có nẻo nào đây ?
Chân trời mắt mỏi năm năm nguyệt
Mặt sóng hồn tan lớp lớp mây
Sương đọng lòng hoa rơi giọt thảm
Khói vương sắc cỏ rối niềm tây
Tương Phi ví biết tương tư khổ
Dây gởi sầu dây gởi gắm dây

Núi Vọng Phu (bản dịch Quách Tấn)Trong tập thơ Tây Hồ của Nhà cách mạng Phan Châu Trinh cũng có bài thơ vịnh Vọng Phu Thạch như sau .

Vọng Phu Thạch (Phan Châu Trinh)

Hạn vận: không chồng trông bông lông
Sự tám mươi đời (1) có biết không ?
Người chăng? hay đá? vợ chăng ? chồng ?
Đi đâu đến nỗi quên tin tức ?
Đứng đó bao giờ luống đợi trông ?
Tu vậy hay sao, đầu trụi lủi ?
Khóc chi lắm hử ? mặt phồng bông
Trời cao bể rộng người còn mất ?
Biết nặng hòn non, nhẹ cái lông ?

Phan Châu Trinh (Bình Định 1905)Chú thích:
(1) Sự tám mươi đời : việc xãy ra từ xưa, từ lâu lắm rồi, người ta thường nói "việc tám mươi đời vương, bảy mươi đời đế"Theo tác giả Vũ Tiến Quỳnh thì "Tây Hồ Thi Tập của cụ Phan Châu Trinh gồm những bài thơ quốc âm, tuy chỉ ghi được 70 bài, tập thơ nầy rất đa dạng: có thơ châm biếm, thơ đùa bạn, thơ tán tĩnh phụ nữ, thơ tả cảnh, thơ thuật hoài, ngôn chí, thơ khóc viếng người mất . Bài "Vọng Phu Thạch" nghịch ngợm một cách trang nhã và diễn tả như trên " (VTQ) . Tuy là lời thơ "nghịch ngợm" , nhưng câu cuối của bài thơ "Biết nặng hòn non, nhẹ cái lông ?" là muốn đề cao cái đức hạnh, phẩm cách, tiết tháo, trung kiên của người phụ nữ biết rằng "có cái chết nặng như Thái Sơn, có cái chết nhẹ tựa lông hồng …", chẳng sá gì xác thân, miễn sao giữ toàn vẹn cái chính nghĩa mà mình theo đuổi, và trong trường hợp này là cái đức tính trinh tiết một lòng một dạ của người đàn bà .Bài thơ Vọng Phu Thạch của cụ Phan Châu Trinh muốn nói đến một sự tích (huyền thoại) ở huyện Phù Cát (tỉnh Bình Định) có hòn đá nhìn xa giống như người mẹ bồng con. Truyền thuyết kể rằng : xưa có hai anh em róc mía, tranh nhau ăn, người anh nổi giận cầm dao chém vào đầu em gái, rồi hoảng sợ, trốn đi; về sau, họ lưu lạc mỗi người một phương nào không biết, mà sau này người anh lấy phải em . Nhân ngồi bắt chấy cho vợ, chồng thấy sẹo trên đâu vợ, hỏi sự truyện nguyên do, nhờ vậy mà người anh mới biết được là mình lấy lầm em gái làm vợ . Người anh hối hận vô cùng, bèn thác cớ đi buôn, theo buồm vào nam rồi đi biền biệt không bao giờ trở về. Người vợ hàng ngày ẵm con ra đứng ở bờ biển trông chồng, mãi không thấy, hóa đá tại đó, nhiều nhà thơ đã đề vịnh đá Vọng Phu Phù Cát. Núi Vọng Phu là một trong những địa danh nổi tiếng của tỉnh Bình Định, như ca dao đã nói :
"Bình Ðịnh có núi Vọng Phu , Có đầm Thị Nại, có cù lao Xanh .." 

 



THƠ SONG NGỮ

Tuyển Tập

Thiên Thai

Tỳ Bà Hành

Bạch Cư Dị
Hải Đà sưu tập và biên soạn

Phong Kiều Dạ Bạc

Cởi Áo Tắm Mưa

Nhạc Nguyễn Đăng Tuấn
Thơ Vương Ngọc Long

Ý Cúc Tình Thơ

Bao Giờ Em Biết

Tản Mạn Về Hoa Quỳnh

Khảo Luận*Những vần thơ
Nhạc*Tập ảnh và tranh họa

Vọng Phu Thạch

Tĩnh Dạ Tứ - Lý Bạch

Nhạc phẩm Tĩnh Dạ Tứ
Thơ Hải Đà, Nhạc Mai Đức Vinh

Trường Tương Tư .

Hồi Hương Ngẫu Thư

Nhạc Mai Đức Vinh
Ca sĩ Bảo Yến trình bày

Thái Liên Khúc

Khúc Hát Hái Sen
Thái Nhã Vân bên hồ sen

Xuân Tiêu Vọng Hàn Giang

Bản dịch của các thi hữu
Thơ phỏng dịch Hải Ðà
Nhạc: Mai Ðức Vinh

Tương Tiến Tửu

Say Trong Đường Thi

CD Đã Xuất Bản

Please wait while JT SlideShow is loading images...
Em như cành mẫu đơnLầu Thơ Vút Cánh Hạc VàngGiọt Thơ BuồnQuên Bao Giờ Em BiếtNỗi Nhớ Chưa XaTình TồiCởi Áo Tắm MưaMộng Ngày Thơ
You are here: Home