• Full Screen
  • Wide Screen
  • Narrow Screen
  • Increase font size
  • Default font size
  • Decrease font size
  • modules/mod_lv_enhanced_image_slider/images/H1/1.jpg
  • modules/mod_lv_enhanced_image_slider/images/H1/HNV.jpg
  • modules/mod_lv_enhanced_image_slider/images/H1/dhdk.jpg
  • modules/mod_lv_enhanced_image_slider/images/H1/hdnn.jpg

Lời Ngỏ: Thơ Quê Hương

Email In PDF.

Lời Ngỏ: Thơ Quê Hương 

1316011193 Que-huong  

Hải Đà      

Thơ là nhu cầu cần thiết trong đời sống tâm linh, tình cảm của con người. Có những lúc thơ như cái phao trôi nổi bồng bềnh, mà người thơ bám víu vào để dàn trải, phơi bày, bộc lộ những nỗi niềm khó che dấu, đè nén, dồn ép trong lòng đã lâu… Những nỗi niềm đó ngoài tình yêu nam nữ, tình đạo, tình đời, còn tình quê hương, nỗi nhớ quê xưa chốn cũ, canh cánh trong lòng, luôn mặn mòi, nặng nghĩa ân tình, như bám chặt vào tâm khảm, khó mà gỡ ra được .
Nói đến thơ Quê Hương, tôi vẫn nhớ và thích bài thơ Thanh Minh của Nguyễn Trãi, tác giả của Bình Ngô Đại Cáo, tràn đầy khí phách hào hùng bất khuất :

Nhất tòng luân lạc tha hương khứ
Khuất chỉ thanh minh kỉ độ qua
Thiên lý phần uynh vi bái tảo
Thập niên thân cựu tận tiêu ma
Sạ tình thiên khí mô lăng vũ
Quá bán xuân quang tê cú hoa
Liêu bả nhất bôi hoàn tự cưỡng
Mạc giao nhật nhật khổ tư gia

(Thanh Minh - Nguyễn Trãi)

Lưu lạc quê người tính đến nay
Thanh minh mấy tiết đếm đầu tay
Mộ phần ngàn dặm đìu hiu vắng
Bạn hữu mười năm khuất bóng mây
Trời tạnh thất thường mưa lất phất
Bóng xuân vơi nửa nở hoa đầy
Nâng ly gượng nhắp lòng chua xót
Nỗi nhớ quê hương vợi tháng ngày

(Hải Đà phỏng dịch)
 

Hãy nâng ly rượu mà gượng nhắp, xin đừng để nỗi khổ nhớ quê gặm nhắm từng ngày …Trái tim nặng lòng yêu quê hương da diết của Nguyễn Trãi, một người thơ, nhà cách mạng, mang thân phận ly hương vong quốc , sao chua chát, ngậm ngùi làm sao. Quê nhà thì xa lắc xa lơ, chạnh nhớ những nắm mồ của tổ tiên lạnh lùng không hương khói trong tiết thanh minh, bạn bè thì người mất người còn, nhà thơ chất chứa nỗi buồn đau sâu lắng của một tấm lòng trắc ẩn nhiều nghĩ suy nhân thế, thời cuộc quốc gia. Hoa xuân vẫn nở nhưng chóng tàn phai theo nỗi buồn nhớ thương quê dạt dào . Bài thơ đầy tráng khí , hào sảng này được viết vào lúc nước nhà bị giặc Minh xâm chiếm và nhà cách mạng Nguyễn Trãi phải bỏ nhà lê thân vong quốc, rày đây mai đó, sống lẩn lút trong nhà dân để tìm cơ hội cứu nước . Cũng trong bài thơ “Quy Côn Sơn Chu Trung Tác” (viết trên thuyền về Côn Sơn) có hai câu thơ diễn tả sự chua xót của nỗi nhớ quê đến đau lòng đứt ruột :
Kí thác mộng hồn tầm cố lí
Không tương huyết lệ tẩy tiên uynh

(mấy dạo gửi hồn theo mộng tìm về quê xưa đât cũ
luống đem nước mắt đẫm máu về rửa mồ tổ tiên)      

Tấm lòng của Nguyễn Trãi tha thiết vì nước vì dân, như trăng sao lung linh sáng giữa trời, là ngọn đuốc luôn mãi thắp sáng ngàn sau …
Bài thơ Thanh Minh của Nguyễn Trãi đã nói lên cái nỗi lòng của thân phận một người khách cô đơn, phải lê thân quán trọ qua đường, để có những lúc cảm thấy lạc lỏng, bé bỏng , tâm hồn vật vã giữa cảnh tình non nước, với quê cha đất tổ, bên nước, bên nhà, nặng nợ gánh giang san, làm tôi nhớ đến bài thơ Giang Hán của Đỗ Phủ . Ở Giang Hán có khách xa nhà khao khát một ngày về, trời đêm thăm thẳm, đám mây xa lắc xa lơ, đêm dài tĩnh mặc cũng với mảnh trăng lẻ loi trơ trọi, người khách (tự ví mình như kẻ hủ nho, con ngựa già) , như ánh dương đã tàn phai rồi, nhưng tấc lòng vẫn hăng say ….vẫn mong mỏi một ngày kia trở về với một tương lai rực rỡ tươi sáng hơn:

Giang Hán tư qui khách
Càn khôn nhất hủ nho
Phiến vân thiên cộng viễn
Vĩnh dạ nguyệt đồng cô
Lạc nhật tâm do tráng
Thu phong bệnh dục tô
Cổ lai tồn lão mã
Bất tất thủ trường đồ

(Giang Hán -Đỗ Phủ)

Mong về, người Giang Hán
Uyên nho một kiếp đời
Trời cao mây lờ lững
Đêm trường mảnh trăng côi
Hoàng hôn lòng vẫn thế
Gió thu bệnh giảm thời
Ngựa già từng nuôi dưỡng
Chẳng mong chạy đường dài

(Hải Đà phỏng dịch)     

Mỗi con người Việt Nam ít nhiều đều tiềm ẩn chất chứa một cõi Quê Hương trong đó, những tình cảm vui buồn thấm sâu vào từng tấc đất, ngọn cỏ, những phút giây tưởng nhớ đến quê nhà làm dịu bớt những phiền muộn u uẩn dày vò thân phận kiếp ly hương, để cảm thấy như có một sức sống mới đang bừng trỗi dậy . Cái hồn quê sâu đậm ẩn dật trong cảnh vật thiên nhiên, chân thành và tha thiết, vẫn luôn làm rung động tâm hồn người, đã đem lại nhiều ấn tượng đậm đà nuôi dường hồn thơ . Thi sĩ Huy Cận có lần đã nói: "Với người làm văn học nghệ thuật, quê hương có vị trí vô cùng quan trọng. Nó là yếu tố ban đầu, rất cơ bản tạo nên tâm hồn nghệ thuật, tâm hồn thơ. Không gắn bó với quê hương không thể có nghệ thuật. Chính vì vậy, nói tới đời của người làm thơ, làm nghệ thuật không thể không nói tới quê hương họ. Và, tôi cũng bắt đầu từ quê hương tôi"(Huy Cận) và thi sĩ Xuân Diệu cũng đã nói về cái thi vị của “quê hương” trong cõi thơ Huy Cận : "Quê hương này đã cho Huy Cận một vốn đất đai gì sâu thẳm lắm, một vốn đất đai trong tâm hồn. Nó cô đọng lại tất cả quá khứ hàng trăm năm, hàng thế kỷ còn vương lại trong làng xã; nó cắm sâu vào tâm hồn Huy Cận làm cho Huy Cận có vốn đất đai trong tâm hồn".  

Lớp lớp mây cao đùn khói bạc
Chim nghiêng cánh nhỏ: bóng chiều sa
Lòng quê dợn dợn vời con nước
Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà

(Tràng Giang – Huy Cận)
”Cái vẻ đẹp kỳ vĩ lạ lùng” của quê hương , trước cái vô biên của vũ trụ bao la, cái tịch mịch của đất trời mênh mông, đã được Huy Cận nâng niu trìu mến ấp ủ trong những dòng thơ đa sầu đa cảm dạt dào thanh âm và hương sắc của quê cha đất mẹ, man mác âm hưởng đường thi:
Nhật mộ hương quan hà xứ thị
Yên ba giang thượng sử nhân sầu

(Hoàng Hạc Lâu- Thôi Hiệu)
Chiều buông phủ lạnh bóng quê
Chập chùng khói sóng thảm thê khách sầu
….
”Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà”, phải chăng nỗi sầu nhớ quê của Huy Cận còn đậm đà, ray rứt và thấm thía hơn nhiều, một cái buồn khắc khoải, nhói buốt và lặng thầm trong cái chốn xa thẳm của không gian và thời gian ….      Cái món nợ vương vấn với quê hương đã dàn trải trong rất nhiều thơ văn Việt Nam, được diễn đạt dưới nhiều hình thức và khía cạnh khác nhau, lúc sầu đứt ruột xoáy mạnh vào lòng người da diết, lúc buồn nhẹ nhàng man mác làm xao động hồn người không nguôi .
Đưa người, ta không đưa sang song
Sao có tiếng sóng ở trong lòng ?
Bóng chiều không thắm, không vàng vọt
Sao đầy hoàng hôn trong mắt trong ?

(
Tống Biệt Hành – Thâm Tâm) 

 Làm người ly khách …” chí lớn chưa về bàn tay không, thì không bao giờ nói trở lại” mang tâm trạng buồn bã, khó nói thành lời, cái không khí u hoài trong buổi chia ly, tiễn đưa, bịn rịn xao xuyến kẻ ở người đi, đã tạo nên những đợt “sóng lòng” của cảm xúc vô biên triền miên như ngọn triều dâng làm xao động, ray rứt hồn người không nguôi …Lời thơ thấm đẫm nhân tình, và khắc khoải trong nỗi sầu nhân thế . Người ly khách đành phải giã từ quê hương, nơi chôn rau cắt rún, có mẹ già yêu dấu, có bè bạn tri âm, có người “em nhỏ ngây thơ, đôi mắt biếc” … để lên đường ra đi, với hòai bão, ý chí to lớn vì nghĩa nước tình nhà …      Nguyễn Khuyến, một nhà thơ của trào phúng, hiện thực, của tình yêu nước, và của sông nước làng quê Việt Nam, đã bộc lộ sự xao động của chính lòng mình qua bài thơ Cuốc Kêu Cảm Hứng, với tình yêu quê hương đã trổi dậy mãnh liệt, đã làm chạnh lòng những kẻ tha hương . Hình ảnh chân quê vẫn mãi băn khoăn nghẹn ngào, chan chứa nỗi niềm, là tiếng gọi rưng rưng, vương vấn trong hồn của những kẻ ra đi đã lâu chưa về …

Năm canh máu chảy đêm hè vắng
Sáu khắc hồn tan bóng nguyệt mờ
Có phải tiếc xuân mà đứng đợi
Hay là nhớ nước vẫn nằm mơ

(Cuốc kêu cảm hứng - Nguyễn Khuyến)    

Tình yêu quê hương luôn chân thật, gần gũi đậm đà trong tâm hồn người thơ. Thi sĩ Tế Hanh với bài thơ Nhớ Con Sông Quê Hương biểu lộ một tấm lòng đầy xúc cảm, tha thiết, nồng nàn. Lời thơ mộc mạc, trong sáng và thân tình, đầy những nét thanh tao, tinh tế, bộc trực, nhiều hình tượng cụ thể gợi cảm, đã có tác động mạnh vào tâm hồn người đọc . Những dòng sông quê ta lúc nào cũng đáng thương đáng nhớ, những hình ảnh thấp thoáng chập chờn mãi trong tâm tưởng mọi người:” cánh buồm giương to như mảnh hồn làng

Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre
Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Tỏa nắng xuống lòng sông lấp loáng

(Nhớ Con Sông Quê Hương - Tế Hanh)    

Nguyễn Bính một nhà thơ “chân quê” đã đầy ắp trong tâm hồn những cảnh sắc và hương vị quê hương, rất mặn mà, đầm ấm thiết tha, trong chuyến về thăm quê cũ ở Nam Hà nhà thơ đã xúc cảm, ngậm ngùi khi đứng trước cảnh tình của quê cũ . Đó là nguồn cảm xúc dạt dào, như một mạch ngầm tuôn tràn từ trái tim "quê" rất hồn nhiên, chân thật và nồng nàn: Một cơn khói lửa mấy tơi bời
Cảnh cũ làng xưa khác cả rồi
Ngước mắt trông lên trời cũng lạ
Nhà ai đây chứ phải nhà tôi !
Hỏi tên nhận mặt nhớ ra rồi
Mừng tủi bâng khuâng khóc lẫn cười
Trẻ xóm mười năm giờ lớn bổng
Mười năm mất mát biết bao người ...
  

Lời thơ làm liên tưởng đến bài thơ Hồi Hương Ngẫu Thư của Hạ Tri Chương, sáng tác khi từ quan về quê thăm nhà sau hơn năm mươi năm xa cách .Bài thơ dạt dào tình cảm, đã diễn tả những nỗi niềm chất phát bộc trực từ con tim và đáy lòng của nhà thơ. Ông đã từ giã quê hương ra đi để mưu tìm công danh sự nghiệp vào những năm còn trai trẻ, và qua bao nhiêu thăng trầm dâu bể của cuộc đời, bây giờ tóc đã rụng thưa, phơ phơ sương điểm, nhưng giọng nói quê cũ của ông vẫn chẳng bao giờ đổi thay, đã chứng tỏ tình cảm của ông vẫn luôn còn gắn bó tha thiết với quê hương cố quận, cho dù sống tha phương ngàn trùng xa cách , tận chân trời góc bể nào… Đã bao nhiêu năm xa cách nơi chôn nhau cắt rún, chắc hẳn không phải là điều ngạc nhiên khi người thơ về thăm quê cha đất tổ và gặp đàn trẻ nhỏ chạy chơi quanh quẩn, nhìn ông như một người khách từ phương xa đến đây :

Còn trẻ ra đi, lão mới về
Tóc thưa cằn cỗi, tiếng còn quê
Trẻ con trông thấy mà không biết
Cười hỏi " Khách từ mô đến tê ? "

(Ngẫu Hiên Khi Về Quê- bản dịch Hải Đà)

Nhà thơ Lord Byron đã bộc lộ tình cảm rất tha thiết chân tình bằng những hình ảnh của thiên nhiên núi cao biển rộng để diễn tả nỗi nhớ quê hương xa cách mịt mùng. Người thơ đã chạnh lòng, chua xót đứng giữa đất trời bao la, mà thấm thía cái nỗi đau của đời mình. Bài thơ gây nhiều xúc cảm nhờ hình tượng dạt dào và ý tưởng phong phú, nói lên sự keo sơn gắn bó giữa tình quê và hồn thơ:

Adieu, adieu! my native shore
Fades o'ver the waters blue;
The night-winds sigh, the breakers roar,
And shrieks the wild sea-mew.Yon sun that sets upon the sea
We follow in his flight;
Farewell awhile to him and thee,
My native Land-Good Night!

(Adieu, Adieu! My Native Shore -Lord Byron)

Quê hương đó từ nay xin vĩnh biệt
Bến bờ xa sóng nước chập chùng xanh
Gió than thở trong đêm gầm sóng thét
Chim biển kêu tuyệt vọng tiếng hãi hùng

Mặt trời cao lắng chìm trên biển cả
Đoái hoài trông tia nắng chiếu về đâu
Ánh ban mai xin một lần từ tạ
Quê hương tôi vời vợi giữa đêm sầu ...

(Vĩnh Biệt Quê Hương _ Hải Đà phỏng dịch)   

Trong vườn thơ đầy hương sắc của rất nhiều thi nhân hải ngoại sau tháng 4-1975 nhiều bài thơ biểu lộ tình cảm quê hương muôn vàn cảm động, bằng những ngôn ngữ chân thật và cảm xúc đa dạng, mỗi bài một vẻ, đặc sắc phong phú, dạt dào kỷ niệm, nhiều hình tượng thơ đầy xúc cảm và suy nghĩ , xoáy mạnh vào nội tâm người đọc. Những bài thơ quê hương đó là những chất liệu sinh động, tinh tế, tô đẹp cho tâm hồn viễn xứ và làm dịu bớt những thống khổ đè nén trên cuộc sống ly hương lạc loài vốn nặng nề, choáng ngợp, nhất là trong những ngày đầu xa lạ, chân ướt chân ráo khi mà "tới đây đất nước lạ lùng, con chim kêu cũng sợ, con cá vùng cũng kinh" .Những bài thơ đa dạng, phong phú của các thi nhân hải ngoại đã khơi gợi nhiều góc cạnh của thân phận con người viễn xứ, những nghịch cảnh, những bi kịch trong cuộc sống tha hương. Và cũng có những dòng thơ mang khí phách hùng tráng, có thể tạo nên niềm mơ ước, hy vọng và tin tưởng bao la vào tương lai.    

Cái vẻ đẹp của quê hương muôn vẻ muôn màu mà con người từ khi sinh ra và lớn lên, đã tương thông, đồng cảm, phải là những chất liệu cần thiết gợi cảm, nhen nhúm âm ỉ trong lòng, để bất chợt một ngày nào đó khi phải làm thân ly xứ, xa quê, trước những sôi động và biến đổi của thời cuộc, trước những thương đau hiện hữu, bỗng nhiên khát khao cháy bỏng, bật phát thành lời, như một cuộc phơi bày bản ngã, để nói lên được những điều sâu kín nhất, những hoài vọng, ước mơ, những trăn trở suy tư, những buồn đau day dứt ẩn chứa lặng lẽ, âm thầm trong tiềm thức bấy lâu :

Nhớ hôm nào bỏ xứ
Lặng lẽ chiều chia xa
Dạt trôi đời vô định
Bốn phương đâu là nhà ?

Ta nhìn ta khánh tận
Hồn buồn như lá khô
Nhạt nhòa trang ký ức
Lệ vỡ trời hư vôCăn nhà ta tạm trú
Quạnh quẽ vầng trăng thơ
Ngậm ngùi đêm tĩnh mặc
Sông núi sầu bơ vơLời ru trong tiềm thức
Xa xăm mấy dặm ngàn
Dưới hiên nhà dĩ vãng
Lắt lay cánh mai vàng

Mùa xuân vừa chợt thức
Nhập cuộc đời tha phương
Ta lê thân hành khất
Xin người chút quê hương

(Xin Người Chút Quê Hương- thơ VNL)  
   

Qua bao trải nghiệm trên những chặng đường trong cuộc sống, khi nỗi niềm nhớ quê dâng cao dạt dào, và cảm thấy đôi khi cần biểu đạt những cảm xúc tình cảm, những suy nghĩ riêng tư, những nuối tiếc âm thầm, bấy lâu nay đã đè nén, như một yếu tố tâm lý của con người trong lẽ sống đời thường, trong cái phù du bào ảnh của cõi nhân sinh, muốn đưa tâm hồn hướng về Quê Huơng, nơi chôn rau cắt rún của Quê Cha Đất Mẹ, như muốn được chia sẻ, an ủi, vơi bớt những nỗi thống khổ long đong của thân phận làm người, làm thân ly xứ bất đắc dĩ ...Quê hương là nơi chốn để nguồn mạch của kỷ niệm, của luyến nhớ yêu thương được khơi dẫn, để phát hiện và bộc lộ những buồn vui sâu thẳm của tâm hồn.
"Xin Người Chút Quê Hương" cũng phát xuất, hình thành từ những suy nghĩ riêng tư đó, không ngoài mục đích bình dị muốn thể hiện và dàn trải tấm lòng khao khát thèm nhớ của một thời thơ ấu, tuổi trẻ hồn nhiên, của quá khứ vui buồn đã qua …. Đôi khi là những cảm xúc tuy chủ quan, nhưng cảm thấy tha thiết chân thành, cảm thông ân nghĩa, để bộc lộ tình cảm, giải thoát muộn phiền, và di dưỡng tâm hồn …

Hải Đà

THƠ SONG NGỮ

Tuyển Tập

Thiên Thai

Tỳ Bà Hành

Bạch Cư Dị
Hải Đà sưu tập và biên soạn

Phong Kiều Dạ Bạc

Cởi Áo Tắm Mưa

Nhạc Nguyễn Đăng Tuấn
Thơ Vương Ngọc Long

Ý Cúc Tình Thơ

Bao Giờ Em Biết

Tản Mạn Về Hoa Quỳnh

Khảo Luận*Những vần thơ
Nhạc*Tập ảnh và tranh họa

Vọng Phu Thạch

Tĩnh Dạ Tứ - Lý Bạch

Nhạc phẩm Tĩnh Dạ Tứ
Thơ Hải Đà, Nhạc Mai Đức Vinh

Trường Tương Tư .

Hồi Hương Ngẫu Thư

Nhạc Mai Đức Vinh
Ca sĩ Bảo Yến trình bày

Thái Liên Khúc

Khúc Hát Hái Sen
Thái Nhã Vân bên hồ sen

Xuân Tiêu Vọng Hàn Giang

Bản dịch của các thi hữu
Thơ phỏng dịch Hải Ðà
Nhạc: Mai Ðức Vinh

Tương Tiến Tửu

Say Trong Đường Thi

CD Đã Xuất Bản

Please wait while JT SlideShow is loading images...
Em như cành mẫu đơnLầu Thơ Vút Cánh Hạc VàngGiọt Thơ BuồnQuên Bao Giờ Em BiếtNỗi Nhớ Chưa XaTình TồiCởi Áo Tắm MưaMộng Ngày Thơ